مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى (جمعى از نويسندگان)

49

گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى)

گذشته از نسخهء 177 پزشكى كه تقريبا فاقد مقدّمه است ، مطابق باقى نسخ رؤيت شده ، كتاب به اشارهء يكى از امراى مغول فراهم شده است . نام اين امير را به اختلاف ، يسدر « 1 » و يستدر « 2 » ضبط كرده‌اند « 3 » ؛ هرچند صاحب الذريعة مدّعى است : « و فى نسخة 2 / 181 أنّه ألف باسم اتابك جهان پهلوان و هو ابو جعفر محمّد بن ايلدگز « 4 » . » و نيز احمد منزوى متابعتا همين ادّعا را متذكّر شده ، « 5 » اما از نصوص همين نسخه پيداست كه هر دو بزرگوار ، گرفتار لغزش شده‌اند ، چرا كه در نسخهء مزبور نيز چونان نسخ مبناى ما در اين تصحيح ، عنوان مهدى إليه چنين است : « امير كبير ، مفخر بىنظير ، ملك الامرا ، افتخار العجم و الترك ، مظهر الانصاف و العدل ، يستدر ابن الامير العادل ، جهان پهلوان ، خسرو توران ، جبرعوناى ( صحيح : جيرغوطاى ) . » به اين ترتيب معلوم مىشود كه اولا عنوان « جهان پهلوان » كه ظاهرا منشأ خطاى الذريعة مىباشد ، به جرغوطاى ، پدر مهدى إليه ، راجع است و ثانيا وصفى عام است كه سجعا در رديف « خسرو توران » قرار گرفته و اصلا وصف خاص نمىباشد و ارادهء « اتابك ايلدگز » از آن بىجاست . اما نام « يستدر » گويا تداول ديگرى است از آنچه « يسدر » ، « يسودار » ، « ييسودر » ، « يسعودر » و چيزهايى نظير اين خوانده شده است و گفته مىشود هم‌ريشه و هم‌معنى با

--> - ص 3882 ) ، نسخهء 177 كتابخانهء دانشكدهء پزشكى ( ر . ك : فهرست كتب خطى كتابخانهء دانشكدهء پزشكى ، ص 312 ) ، نسخهء 2 / 181 همان كتابخانه ( ر . ك : همان ، ص 315 ) ، باقى نسخ را به بهانهء فرسودگى و آسيب‌ديدگى در اختيار ما نگذاشتند ؛ هرچند نسخهء شمارهء 180 همان كتابخانه را پيشتر رؤيت كرده‌ايم و اصلا در وصف اندراس نمىگنجد ، متأسفانه در آن تاريخ مجال تهيهء يادداشت نداشته‌ايم . ( 1 ) . نسخ مجلس و پاريس . ( 2 ) . نسخهء مغنيسا ، 181 و 4860 دانشگاه . ( 3 ) . الذريعة ، همان . ( 4 ) . اينكه در فهرست مجلس ، « بدر » ضبط شده است ، در اصل نسخه به نظر نرسيد . ( ر . ك : فهرست كتابخانهء مجلس شوراى ملّى ، ج 6 ، ص 139 ) . ( 5 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ، ج 1 ، ص 570 .